چین وعده ساخت جامعه متن‌باز هوش مصنوعی بریکس را داد

شی جین‌پینگ در ۱۳ سپتامبر، در اجلاس بریکس در دهلی‌نو، وعده ساخت یک جامعه متن‌باز هوش مصنوعی را داد. رئیس‌جمهور چین از همکاری در توسعه و کاربرد مدل‌های زبانی بزرگ و برگزاری آموزش گفت و ایجاد سکوی ابری برای زیست‌بوم دیجیتال بریکس را هم پیشنهاد کرد. اما در متن سخنرانی، بودجه، مجوز استفاده از مدل، تاریخ شروع خدمت یا سهم کشورها از ظرفیت پردازشی مشخص نشده است. خبر اصلی همین پیشنهاد همکاری فنی با حمایت دولت‌هاست؛ نه عرضه مدلی که شرکت بتواند امروز آن را دریافت کند یا خدمتی که قیمتش را در بودجه پروژه بگذارد. جدی‌گرفتن این خبر به معنای کامل دانستن طرح نیست.

برای یک گروه توسعه نرم‌افزار، «متن‌باز» تازه شروع پرسش‌هاست. باید معلوم شود چه چیزی منتشر خواهد شد: وزن‌های مدل، کد آموزش یا اجرا، داده و ابزار ارزیابی، مستندات و اجازه تغییر و بازنشر هر بخش. این‌ها جزئیاتی هستند که پیشنهاد تازه پیش می‌کشد، نه قابلیت‌هایی که اکنون ثابت شده باشند. مثلاً گروهی را در نظر بگیرید که دستیار خواندن اسناد فارسی می‌سازد. امکان دریافت مدل و سازگارکردن آن با واژگان تخصصی با دیدن یک نمایش آنلاین یکسان نیست؛ اختیار به‌روزرسانی و نحوه نگهداری پرونده حساس هم فرق می‌کند. برداشت ژرف این است که فایده طرح را حقوق و امکانات واقعی مشارکت تعیین می‌کند، نه صرفاً نام کشورهای همراه آن.

پیشنهاد ابر مشترک نیز صورت‌حساب جداگانه‌ای دارد. حتی اگر نرم‌افزار در دسترس باشد، هنوز باید کسی هزینه شتاب‌دهنده، ذخیره‌سازی، جابه‌جایی داده و نیروی پاسخ‌گو هنگام خرابی را بپردازد. برای مقایسه فرضی دو عرضه‌کننده می‌توان یک کار یکسان، مانند پردازش اسناد، را روی خدمت میزبانی‌شده و مدل محلی قیمت‌گذاری کرد و درخواست ناموفق، ساعت شلوغ و اصلاح انسانی را هم حساب کرد. رایگان‌بودن وزن‌های مدل این هزینه‌ها را حذف نمی‌کند. در مقابل، خدمت مشترکی با ظرفیت قابل‌اتکا و قیمت روشن ممکن است برای شرکتی که هیچ مدلی آموزش نمی‌دهد هم مفید باشد. فعلاً هیچ‌یک از این دو نتیجه از سخنرانی به دست نمی‌آید؛ بدون شرح خدمت، محاسبه صرفه‌جویی یا تعهد خرید زودهنگام است.

نارندرا مودی در سخنان افتتاحیه ۱۳ سپتامبر، راه دیگری برای نزدیک‌کردن برنامه فنی اجلاس به کسب‌وکارهای کوچک نشان داد. نخست‌وزیر هند صندوق نوآوری استارتاپی بریکس را پیشنهاد کرد، از آغاز کار درگاه همکاری بنگاه‌های خرد، کوچک و متوسط گفت و پیوند هوش مصنوعی، ابزارهای مکانی و زیرساخت عمومی دیجیتال با نیاز کشاورز را در شبکه کشاورزی دیجیتال مطرح کرد. وضعیت این موارد یکسان نیست: پیشنهاد صندوق به معنای تعهد سرمایه نیست و اعلام آغاز کار یک درگاه هم تعداد شرکت‌های تأمین‌مالی‌شده را نشان نمی‌دهد. ارزش احتمالی آن‌ها در پیدا کردن طرف همکاری است. یک شرکت کوچک نرم‌افزار آبیاری، علاوه بر مدل عمومی، به مشتری، داده مرتبط با محل کار و پشتیبانی اجرا نیاز دارد.

بخش مالی اجلاس را باید مستقل خواند؛ سند پرداخت، مدرک تأمین بودجه طرح هوش مصنوعی نیست. بند ۹۰ بیانیه ۱۲ سپتامبر دهلی‌نو از ادامه بررسی اتصال سامانه‌های پرداخت و پیام‌رسانی و گفت‌وگو درباره تسویه با ارزهای ملی، با رعایت اولویت هر کشور، خبر می‌دهد. فایننشال اکسپرس نیز از نشست خبری سوداکار دِلِلا، نماینده هند در بریکس، نقل می‌کند که پیشنهاد ارز بریکس مطرح نیست. بنابراین موضوع محدودتر از ایجاد نظام پولی تازه است: مقام‌ها راه کارکرد بهتر ارزها و مؤسسات مالی موجود در معامله با یکدیگر را دنبال می‌کنند. این سند نه راه‌اندازی مسیر پرداخت تازه و در دسترس همگان را اعلام کرده و نه کاهش هزینه محقق‌شده‌ای را اندازه گرفته است.

حتی در یک صورتحساب عادی نرم‌افزار، این تفاوت مهم است. صدور فاکتور به پول ملی مشتری می‌تواند تعیین کند چه کسی نوسان ارز را تحمل می‌کند، اما به‌خودی‌خود نرخ تبدیل، بانک دریافت‌کننده، زمان پردازش یا قطعی‌شدن تسویه را روشن نمی‌کند. ممکن است دو سامانه از نظر فنی به هم وصل باشند، ولی فاصله نرخ خرید و فروش ارز یا تأخیر، معامله را گران کند. برعکس، سازگاری بهتر پیام‌ها می‌تواند کار دستی تطبیق حساب را کم کند، بی‌آنکه ارز مشترکی ایجاد شود. این‌ها مسیرهای احتمالی اثرگذاری‌اند، نه پیش‌بینی نتیجه اجلاس. صادرکننده ایرانی هم برای استفاده از ترتیبات احتمالی آینده باید مؤسسات طرف معامله، شرایط و امکان دسترسی خودش را جداگانه بررسی کند؛ بیانیه پاسخ این پرونده مشخص نیست.

سرمایه در گردش مسئله دیگری است. بند ۸۵ بیانیه از بررسی سازوکار تنزیل فاکتور برای صادرکنندگان کوچک حمایت می‌کند. در یک مثال ساده، تأمین‌کننده‌ای که منتظر پول خریدار است می‌تواند در برابر صورتحساب پذیرفته‌شده، زودتر وجه بگیرد؛ مفیدبودن معامله به هزینه تأمین مالی و مسئول پرداخت‌نکردن خریدار بستگی دارد. پیام بانکی سریع‌تر، اختلاف بر سر تحویل کالا را حل نمی‌کند و اعتبار خریدار را بالا نمی‌برد. هوش مصنوعی شاید در تطبیق مدارک کمک کند، اما این گزارش از خدمت فعال اعتبارسنجی هوش مصنوعی بریکس یا کاهش اندازه‌گیری‌شده نکول خبر نمی‌دهد. ارتباط عملی در اسناد سازگار، مسئولیت روشن و راه اصلاح اشتباه است؛ نرم‌افزار تجارت و تأمین مالی باید بر چنین پایه‌ای به هم وصل شوند.

سخنان سیریل رامافوسا در نشست تجاری ۱۲ سپتامبر، مقیاس اقتصادی ملموس‌تری به بحث می‌دهد. رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی گفت بیش از ۱۵۰ شرکت هندی، در مجموع بیش از ۱۰ میلیارد دلار در کشورش سرمایه‌گذاری کرده‌اند و بیش از ۱۸ هزار نفر از مردم آفریقای جنوبی را به کار گرفته‌اند. این ارقام انباشته و منتسب به او هستند، نه معاملات تازه اجلاس. او همچنین از ۱۹۵ پروژه راهبردی زیرساختی شناسایی‌شده با ارزش بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار نام برد. این رقم، ارزش مجموعه پروژه‌های پیش‌روست و نمی‌گوید همه پول آن‌ها فراهم شده یا قرارداد ساخت دارند. اشاره جداگانه او به «کتاب سوم ساخت‌وساز» درباره پروژه‌های دارای تأمین مالی است که انتظار می‌رود طی ۱۸ ماه آینده به مناقصه بروند؛ نباید این وضعیت را به هر ۱۹۵ پروژه تعمیم داد.

برای عرضه‌کننده هوش مصنوعی یا فین‌تک، همین تفکیک اندازه فرصت تجاری را عوض می‌کند. ارزش پروژه‌های زیرساخت یک کشور، درآمد نرم‌افزار نیست و مناقصه احتمالی سال آینده را نمی‌توان سفارش این فصل حساب کرد. شرکت باید ببیند کدام پروژه دارای منابع مالی به محصولش نیاز دارد، خریدار چه کسی است و اسناد خرید، روش پیشنهادی ارائه خدمت را می‌پذیرند یا نه. با این حال، حضور تجاری موجود شرکت‌های هندی در آفریقای جنوبی نشان می‌دهد موضوع همکاری فقط در سطح سخنرانی مطرح نیست. برداشت ژرف نه کنارگذاشتن کل برنامه است و نه تبدیل هر پروژه اعلام‌شده به تقاضای فوری فناوری؛ پیگیری خریدار مشخص و خریدی که منابعش روشن شده، تصویر دقیق‌تری می‌دهد.

خبرهای بعدی که ارزش پیگیری دارند مشخص‌اند: نام گرداننده و مخزن عمومی جامعه هوش مصنوعی، مجوز واقعی و شرایط عضویت، ظرفیت و قیمت ابر، صندوق استارتاپی دارای منابع، و آزمایش‌های پرداخت با نام مؤسسات و هزینه معامله. در زیرساخت نیز آگهی مناقصه و اعلام برنده از یک رقم کلی دیگر اطلاعات بیشتری می‌دهند. آموزش مشترک یا نخستین نشست فنی می‌تواند گام میانی مفیدی باشد و لازم نیست طرح فوراً به ابر چندملیتی تبدیل شود. جمع‌بندی قابل‌دفاع این است که چین پیشنهاد تازه‌ای برای سازمان‌دادن همکاری هوش مصنوعی بریکس ارائه کرده است. اهمیت تجاری آن در دسترسی فنی قابل‌استفاده و ترتیبات مالی مشخص روشن خواهد شد، نه با فرض اینکه اعلام اجلاس همان محصول آماده است.