لونت آلپوگه (Levent Alpöge)، ریاضیدان نظریه اعداد که در شرکت آنتروپیک کار میکند، روز ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۲۰ نوامبر ۲۰۲۶) یادداشتی چهارصفحهای منتشر کرد و نوشت که با کمک Claude فرضیه ریمان را اثبات کرده است؛ مسئلهای که به آن «حدس ریمان» هم میگویند. به گفته او، همین روش فرضیه تعمیمیافته ریمان (GRH) را هم ثابت میکند. مقالهای در کار نیست و اثبات فقط به زبان Lean منتشر شده است. Lean زبانی است که کامپیوتر با آن درستی تکتک گامهای یک اثبات ریاضی را بررسی میکند. کل پروژه در ۱۴ فایل فشرده برای دانلود گذاشته شده است.
تا لحظه انتشار این گزارش (شب ۲۹ آبان ۱۴۰۵)، این فقط یک ادعاست. فایلها در دسترس همه است، ولی هنوز هیچ ریاضیدان مستقلی این ادعا را تأیید نکرده و هیچ گروه مستقلی هم خبر نداده که پروژه را کامل کامپایل کرده است. آنتروپیک هم تا آن موقع به سؤال خبرگزاری فرانسه جواب نداده بود. ما فایلها را دانلود کردیم و خودمان خواندیم. در ادامه سه چیز را از هم جدا کردهایم: آنچه آلپوگه میگوید، آنچه ما در فایلها دیدیم و آنچه هنوز کسی بررسی نکرده است.
بهروزرسانی ۳۰ آبان ۱۴۰۵: جامعه Lean و Mathlib در بیانیهای مشترک که ساعت ۱۷:۲۵ به وقت تهران پایش نوشته شده، اعلام کرد که این اثبات درست است. پیش از آن چند گروه مستقل پروژه را کامپایل کرده بودند و چند هسته مستقل اثبات را بررسی کرده و پذیرفته بودند. هش SHA-256 فایلی که آنها بررسی کردند با هش فایلی که ما در ادامه بررسی کردهایم یکی است. در گزارش بعدیمان بیانیه را با گزارشهای بررسی مقایسه کردهایم. یک نکته از بررسی خودمان را هم اصلاح کردهایم؛ اصلاحیه پایینتر در همین گزارش آمده است.
آلپوگه دقیقاً چه گفته است؟
یادداشت با نام remark.pdf روی سایت شخصی آلپوگه است. پاراگراف اول درباره خود مسئله است و ادعای اصلی در پاراگراف دوم آمده: «فکر میکنم با همکاری Claude اثباتی برای فرضیه ریمان پیدا کردهام.» بعد مینویسد که او و Claude استدلالها را به زبانی هم نوشتهاند که کامپیوتر میتواند وارسی کند، و در آن هیچ چیز اثباتنشدهای را مسلم نگرفتهاند. فقط نسخه Lean را منتشر کرده است، چون نسخهای که به زبان معمول ریاضی نوشته شده «فوقالعاده طولانی» است و خودش هم هنوز به همه ریاضیات آن مسلط نیست. قول داده بعداً شرحی بنویسد که بشود خواند و فهمید.
لحن یادداشت عجیب است، آن هم برای خبری به این بزرگی. بخشی از آن خاطره است: آلپوگه میگوید از دوران دانشجویی برای کار روی این مسئله نقشه داشته است. بخش دیگر خلاصهای خیلی کوتاه از روش اثبات است. در پاورقی شوخی کرده که پیشنویس ناخوانایی که Claude نوشته بود از ۲۵۰ هزار صفحه گذشت. طبق تاریخی که در خود فایل PDF ثبت شده، فایل PDF ساعت ۱۶:۲۲ به وقت تهران (۱۲:۵۲ به وقت گرینویچ) همان روز ساخته شده است.
مجله ساینتیفیک امریکن و خبرگزاری فرانسه (در گزارشی در سایت فرانس ۲۴) همان روز خبر را منتشر کردند. خبرگزاری فرانسه تأکید کرد که «هیچ منبع مستقلی این ادعا را تأیید نکرده و متخصصان مستقل هنوز اثبات را بررسی نکردهاند».
فرضیه ریمان چه میگوید؟
برنهارد ریمان در مقالهای در سال ۱۸۵۹ اعداد اول را به تابعی ربط داد که امروز تابع زتای ریمان نام دارد. این تابع در اعداد زوج منفی صفرهایی دارد که به آنها «صفرهای بدیهی» میگویند. بینهایت صفر دیگر هم دارد که همه در نواری عمودی از صفحه اعداد مختلط قرار میگیرند. حدس ریمان این بود که همه این صفرهای غیربدیهی روی یک خطاند: خطی که قسمت حقیقی اعداد روی آن یکدوم است و به آن «خط بحرانی» میگویند.
اهمیتش به خاطر اعداد اول است. به تعبیر مؤسسه ریاضی کلی، قضیه اعداد اول میگوید اعداد اول بهطور متوسط چطور پخش شدهاند و فرضیه ریمان میگوید تعداد واقعی اعداد اول چقدر از این متوسط فاصله میگیرد. اگر فرضیه درست باشد، تعداد اعداد اول تا هر عددی همیشه خیلی نزدیک به مقدار پیشبینیشده میماند و خطا تقریباً در حد جذر آن عدد میماند. نتایج زیادی در نظریه اعداد با این فرض ثابت شدهاند که فرضیه ریمان یا شکل تعمیمیافتهاش درست است. اگر اثبات درست باشد، این نتایج یکباره دیگر به آن فرض نیازی ندارند.
فرضیه تعمیمیافته ریمان (GRH) همین حکم را برای خانواده بزرگتری از تابعها میگوید: تابعهای L دیریکله. این تابعها نشان میدهند اعداد اول چطور میان دستههایی پخش میشوند که باقیمانده تقسیمشان بر یک عدد ثابت یکی است؛ مثلاً میان عددهایی که به ۱، ۳، ۷ یا ۹ ختم میشوند.
به گفته مؤسسه کلی، فرضیه برای ۱۰ هزار میلیارد صفر اول بررسی شده و درست بوده است؛ اما هر قدر هم آزمایش کنیم، نمیشود آن را برای همه صفرها ثابت کرد. این مسئله یکی از هفت مسئله هزاره است که برای حل هرکدام یک میلیون دلار جایزه گذاشتهاند. به گفته همین مؤسسه، در فهرست ۲۳ مسئلهای هم بوده که داوید هیلبرت در سال ۱۹۰۰ مطرح کرد.
در فایلهای Lean چه دیدیم؟
هر ۱۴ بخش را از سایت آلپوگه دانلود کردیم، به هم وصل کردیم و فایلها را خواندیم. هیچ کدی را کامپایل یا اجرا نکردیم، چون کامپایل این پروژه یعنی اجرای برنامهای بسیار بزرگ از منبعی که هنوز بررسی نشده است.
- حجم. سیزده بخش ۱۸ مگابایتی و یک بخش حدود ۵٫۳ مگابایتی؛ در مجموع ۲۳۹٬۲۷۵٬۵۵۴ بایت فشرده. هش SHA-256 فایل کامل
9631b4f020199e580ba86178cb56c6e9b09f690c2369a80dc4334aa93f49c7fc است.
- محتوا. ۱۷۵٬۱۸۷ فایل کد Lean با حدود ۱۷٫۴ میلیون خط، بهعلاوه سه فایل تنظیمات. بزرگترین پوشه،
Development، نزدیک به ۱۴۲ هزار فایل دارد.
- ابزارها. پروژه از Lean نسخه ۴٫۳۳٫۱ استفاده میکند. کتابخانه Mathlib هم، که مجموعه بزرگی از تعریفها و قضیههای ریاضی است و جامعه کاربران Lean ساختهاند، روی کامیت مشخص
0df444a3… ثابت شده است.
- قضیه اصلی. فایل اصلی پروژه قضیه
theorem riemannHypothesis : RiemannHypothesis را ثابت میکند. صورت این قضیه در خود پروژه تعریف نشده است. تعریف خود Mathlib است و ما هیچ تعریف دوبارهای از آن یا از تابع زتا در پروژه پیدا نکردیم. طبق این تعریف، هر صفر تابع زتا (riemannZeta) جز صفرهای بدیهی، قسمت حقیقی یکدوم دارد. نقطه ۱ هم، که تابع زتا آنجا قطب دارد و مقدارش بینهایت میشود، کنار گذاشته شده است. در کد Mathlib در همان نسخه، بالای این تعریف توضیحی آمده که میگوید اثبات این حکم «یک میلیون دلار میارزد».
- چهار قضیه دیگر. یکی همان فرضیه ریمان را با تعریفی دوباره میگوید که در فایل
Statements.lean خود پروژه نوشته شده؛ فایلی ۱۶ خطی که فقط Mathlib را فراخوانی میکند و همان شرط را صریح مینویسد. سه قضیه دیگر درباره تابعهای L دیریکله است: این تابعها برای همه مشخصههای دیریکله سمت راست خط بحرانی صفر ندارند؛ همه صفرهایشان در نوار بحرانی روی همان خط است، باز برای همه مشخصهها؛ و همین حکم دوم یک بار دیگر جداگانه برای مشخصههای اولیه (primitive). پس منظور از GRH در این فایلها، این فرضیه برای تابعهای L دیریکله است. آلپوگه در یادداشت نوشته فکر میکند اگر وقت بیشتری بگذارد، بتواند فرضیه ریمان در حالت گستردهتر (ERH) را هم ثابت کند؛ ERH در این فایلها نیست.
- میانبُرها. در جستوجوی متنی هیچ
sorry یا admit پیدا نکردیم. این دو در Lean یعنی گامی فعلاً بدون اثبات رها شده است. هیچ اصل موضوع (axiom) تازهای هم تعریف نشده و از native_decide، implemented_by، extern یا unsafe هم خبری نیست. پنج فایل کمکی کوچک بخشهایی از پروژه را از ابزارهای Lean که خودکار دنبال قضیه مناسب میگردند پنهان میکنند. یک فایل کمکی هم قضیههای موجود را با نام تازه کپی میکند و این کار را با روش معمول خود Lean انجام میدهد که هسته Lean آن را هم وارسی میکند. با هیچکدام از این فایلها، بخشی از اثبات بیبررسی نمیماند. اصلاح، ۳۰ آبان: یادداشتهای جامعه Lean موارد بیشتری از این نوع کد کمکی (متاپروگرمینگ) را فهرست میکند که ما ندیده بودیم: دو تاکتیک kexactB (در ۶۷ فایل) و kcopy ترمهای اثبات را مستقیم جای هدف میگذارند، بدون اینکه elaborator (بخشی از Lean که کد را به ترم اثبات تبدیل میکند) اول نوعشان را چک کند. این گامها هم از بررسی هسته Lean میگذرند، ولی جز هسته هیچ بخش دیگری آنها را چک نمیکند.
وبسایت Interesting Engineering هم همین حجم و تعداد فایل را گزارش کرد. به نوشته این وبسایت، یک گروه مستقل که نامش را نیاورده، دیده که نسخهای که در دست دارد با فایلهای سایت آلپوگه یکی است و صورت قضیههای اصلی با Mathlib بیخطا کامپایل میشود. بررسی کل اثبات در آن گروه هنوز تمام نشده بود.
بررسی کامپیوتری چه چیزی را روشن میکند و چه چیزی را نه
اگر پروژه کامل کامپایل شود، جواب سؤال اصلی معلوم میشود: آیا هر گام از گامهای قبلی نتیجه میشود؟ هسته Lean برنامهای کوچک است که بارها بازبینی شده و تکتک گامهای منطقی را بررسی میکند. به همین دلیل خبرنگار ساینتیفیک امریکن پیشبینی کرده که این بررسی زیاد طول نکشد، در حالی که داوری دستی یک متن ۲۵۰ هزار صفحهای عملاً ممکن نیست.
با این حال سه چیز هنوز معلوم نیست. اول اینکه آیا پروژه با همان نسخههای Lean و Mathlib کامل کامپایل میشود و دستور #print axioms riemannHypothesis فقط سه اصل موضوع استاندارد Lean را نشان میدهد یا نه. جستوجوی متنی ما خیال را تا حدی راحت میکند، ولی فقط کامپایل کامل پروژه این را قطعی میکند. دوم اینکه تعریفهایی که صورت قضیه از آنها استفاده میکند، همان معنایی را دارند که ریاضیدانان در نظر دارند یا نه. این خطر اینجا کم است. صورت قضیه همان تابع زتایی را به کار میبرد که مدتهاست در Mathlib هست، و تعریف خود Mathlib از فرضیه ریمان را؛ نه تعریفی که برای این پروژه نوشته شده باشد. سوم اینکه اگر کامپیوتر اثباتی را تأیید کند، یعنی کسی آن را فهمیده است؟ نه. ریاضیدانان میخواهند بدانند ایده اصلی اثبات چیست، چه چیز تازهای دارد و چه راههای تازهای باز میکند. خود آلپوگه هم در یادداشت همین را میگوید و پیشبینی میکند استدلال «خیلی سادهتر» خواهد شد.
روش اثبات، به روایت آلپوگه
یادداشت فقط طرحی کلی میدهد. آلپوگه توضیح میدهد که بخشهایی از آن را از روی خلاصهای نوشته که Claude تهیه کرده، چون خودش هنوز در همه حوزههایی که اثبات به آنها تکیه دارد متخصص نیست. خودش آن خلاصه را «بیکیفیت» (slop) میخواند. آنچه در این بخش میآید روایت اوست، نه ارزیابی ما.
نقطه شروع روش استپانوف است؛ روشی که شکل مشابه فرضیه ریمان را برای خمها روی میدانهای متناهی ثابت کرد. آن استدلال به ریشههای مکرر تکیه دارد، ولی روی اعداد صحیح معمولی معلوم نیست ریشه مکرر چه معنایی دارد. به گفته آلپوگه، مشکل مثل این است که بخواهی از اعداد صحیح «مشتق بگیری». راهی که او و Claude رفتهاند زنجیرهای از لیفتهای تتا (theta lift) است. لیفت تتا ساختاری در نظریه فرمهای خودریخت (automorphic forms) است و در این اثبات هر حلقه زنجیره کار یک ریشه مکرر را میکند. این زنجیره روی مجموعی وزندار از اعداد اول کوچکتر از X به کار میرود. چیزی که به گفته آلپوگه ریاضیدانان را غافلگیر میکند، پیشنهاد Claude برای طول این زنجیره است: جذر X.
سیر زمانی کار را Claude به درخواست آلپوگه تهیه کرده است. از ۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۴ مهر) با «دترمینان استپانوف» شروع میشود و ۱۶ نوامبر (۲۵ آبان) با «GRH» تمام میشود. هشت گام از بیست گام آن مال ۱۵ نوامبر (۲۴ آبان) است. در این فهرست ابزارهایی از شاخههای مختلف نظریه اعداد دیده میشود: نظریه ایواساوا، فرمولهای رد نسبی (relative trace formula)، فرمول چاولا-سلبرگ، فرمول جرم زیگل و شکلی ضعیفتر از حدس واندیور.
سهم Claude، به گفته آلپوگه
به گفته آلپوگه، مسیر کار را خودش تعیین کرده و بیشتر کارهای فنی و جزئیات را Claude انجام داده است. میگوید خودش شکل سادهشدهای از مسئله را انتخاب کرد، دو ایده متفاوت را که در آن شکل ساده به چشمش آمده بود به هم وصل کرد و کار را روی ریل انداخت. به تعبیر خودش: «نزدیک خط پایان، Claude خیلی از من جلو زد.» در جای دیگری هم نوشته که بر فرمهای خودریخت روی گروههای رتبهبالاتر تسلط چندانی ندارد، و گامهای پایانی اثبات بیشتر در همین حوزه است.
یادداشت نمیگوید کدام مدل Claude به کار رفته، چه مقدار توان پردازشی صرف شده یا نوشتن نسخه Lean چطور پیش رفته است. خبرگزاری فرانسه نوشته که آلپوگه پیش از اعلام خبر با داریو آمودئی، مدیرعامل آنتروپیک، مشورت کرده است. خبرگزاری فرانسه این را هم نوشته که آنتروپیک در ماه اوت گفته بود نسخهای منتشرنشده از Claude یکی از نتایج قدیمی درباره این فرضیه را بهبود داده، و تأکید کرده بود که فرضیه را ثابت نکرده است. دو ماه پیش هم OpenAI اعلام کرده بود که یک مدل هوش مصنوعی یکی دیگر از مسائل هزاره، یعنی مسئله ناویر-استوکس، را حل کرده است. به گفته خبرگزاری فرانسه، ریاضیدانان آن اثبات را احتمالاً درست میدانند، ولی هنوز همه جزئیاتش بررسی نشده است. اگر میخواهید بدانید مدلها چطور با صرف توان پردازشی بیشتر هنگام جواب دادن، مسائل سختتری را حل میکنند، این مطلب ما را بخوانید.
ریاضیدانان دیگر تا اینجا چه گفتهاند؟
درباره محتوای اثبات تقریباً هیچ؛ روز اول است و طبیعی است. ساینتیفیک امریکن از هکتور پاستن، استاد دانشگاه پاپی کاتولیک شیلی، نقل کرده: «اگر اثبات درست باشد و ریاضیدانان آن را بفهمند، فرهنگ لغتی میان شاخههای مختلف ریاضی را کامل میکند.» منظورش ابزاری است که مفهومهای یک شاخه را به زبان شاخهای دیگر برمیگرداند. خبرنگار این مجله هم پیشبینی کرده که متخصصان خیلی زود میتوانند ببینند صورت فرضیه بهدرستی به Lean برگردانده شده یا نه، و اثبات درست است یا نه.
آلپوگه در یادداشت از افراد زیادی تشکر کرده است، از جمله پیتر سارناک، مانجول بهارگاوا و ماکسیم رادزیویل. تشکر از کسی به این معنا نیست که او اثبات را تأیید کرده است. ما هم هیچ نظری از این افراد درباره درستی اثبات پیدا نکردیم.
زمان اعلام و ورود آنتروپیک به بورس
یک صفحه از یادداشت درباره زمان اعلام است. آلپوگه مینویسد زمانش از این بدتر نمیشد. به داریو آمودئی پیام داده تا درباره اعلام نتیجه بپرسد و میگوید «محدودیتی بود که باید رعایت میشد». بعد اضافه میکند که طبیعی است بعضیها به این زمانبندی بدگمان شوند، اما این بدگمانی بیپایه است. نگفته آن محدودیت چه بوده است. خبرگزاری فرانسه نوشته که او «احتمالاً به عرضه اولیه رکوردشکن این هفته اشاره میکرد». این ارتباط برداشت خبرگزاری فرانسه است، نه حرف یادداشت.
ارقام مالی را خود آنتروپیک اعلام کرده است. سهام این شرکت از ۱۹ نوامبر با نماد ANT در بورس نزدک معامله میشود و کار عرضه اولیهاش ۲۰ نوامبر تمام شد: ۱٫۱۲۷ میلیارد سهم به قیمت هر سهم ۸۳ دلار، که حدود ۹۳٫۵ میلیارد دلار، پیش از کسر کارمزدها، جمع کرد. ۲۶ میلیارد دلار سهام هم در فروشی جداگانه و خصوصی به AMD، برادکام، گوگل، مایکرون، مایکروسافت، انویدیا و TSMC فروخته شد. جمع این دو حدود ۱۱۹٫۵ میلیارد دلار است. مقررات آمریکا حرف زدن علنی شرکتها را در روزهای نزدیک به عرضه اولیه محدود میکند و این با «محدودیت» یادداشت جور درمیآید، اما چیزی در یادداشت این برداشت را تأیید نمیکند.
به نظر ما، اگر این نتیجه درست باشد، تا امروز محکمترین نشانه این است که هوش مصنوعی از پس کار پژوهشی واقعی در ریاضی برمیآید. این نشانه را هم کارمند شرکتی منتشر کرده که در همین هفته وارد بورس شد. این هم دلیل دیگری است برای اینکه فقط به خود اعلامیه تکیه نکنیم و منتظر بمانیم کسی بیرون از آنتروپیک پروژه را کامپایل کند و متخصصان آن را بررسی کنند. این مطلب پیشنهاد خرید یا فروش سهم نیست.
رمزنگاری، جایزه یک میلیون دلاری و چند پرسش عملی
فرضیه ریمان درباره این است که اعداد اول چطور پخش شدهاند، نه درباره پیدا کردن عوامل اول یک عدد مشخص. سیستمهای رایج رمزنگاری کلید عمومی مثل RSA به این تکیه دارند که تجزیه عددهای بزرگ به عوامل اول سخت است، و اثبات این فرضیه روشی برای این تجزیه پیشنهاد نمیکند. اثر عملی اصلیاش جای دیگری است: نتایجی که با فرض درستی GRH ثابت شدهاند، از جمله برخی تضمینها درباره سرعت بعضی الگوریتمها، دیگر به آن فرض نیاز ندارند. تهدید جدی و بلندمدت رمزنگاریهای کلید عمومی فعلی، کامپیوترهای کوانتومیاند؛ این موضوع را در مطلب هوش مصنوعی، محاسبات کوانتومی و امنیت سایبری بررسی کردهایم.
جایزه هم به این زودی تعیین تکلیف نمیشود. طبق قوانین مؤسسه کلی، راهحل پیشنهادی فقط وقتی بررسی میشود که سه شرط برقرار باشد: در یکی از نشریههایی که مؤسسه قبول دارد منتشر شده باشد، دستکم دو سال از انتشارش گذشته باشد و جامعه ریاضی جهان در مجموع آن را پذیرفته باشد. فایلهای Lean روی یک سایت شخصی آغاز این مسیر است، نه پایانش.
از اینجا به بعد منتظر چه باشیم؟
- کامپایل مستقل پروژه. اینکه کسی بیرون از آنتروپیک پروژه را با همان نسخههای Lean و Mathlib کامپایل کند و خروجی
#print axioms را برای قضیههای اصلی منتشر کند.
- داوری متخصصان. اینکه متخصصان نظریه اعداد که روی فرمهای خودریخت کار میکنند، ساختار فایلها را بررسی کنند و ببینند کرانهای اصلی (key estimates) اثبات کجا ثابت شدهاند.
- اثباتی که آدم بتواند بخواند. شرحی که آلپوگه قولش را داده، و اثباتهای کوتاهتری که به گفته خودش احتمالاً بهزودی پیدا میشوند.
- موضع رسمی آنتروپیک. فعلاً این ادعای یک پژوهشگر است که روی سایت شخصی خودش منتشر شده است.
اگر میخواهید بدانید وقتی هوش مصنوعی خودش پژوهش کند چه چیزهایی تغییر میکند، تحلیل مفصلتر ما را در مطلب آیا هوش مصنوعی تا ۲۰۲۸ به پای سازندگانش میرسد؟ بخوانید.
پرسشهای رایج
آیا فرضیه ریمان اثبات شده است؟
اگر منظور اثبات صوری در Lean باشد، جامعه Lean و Mathlib یک روز بعد از انتشار این گزارش، ۳۰ آبان، درستیاش را تأیید کرد؛ گزارش بعدی ما را ببینید. کار معمول ریاضیدانها هنوز مانده است: شرحی که متخصصان بخوانند و بفهمند، و انتشار در مجله. وقتی این گزارش را اول بار منتشر کردیم، هیچ کامپایل مستقل یا داوری متخصصی آن را تأیید نکرده بود.
Lean چیست و اینجا چه اهمیتی دارد؟
Lean زبانی برنامهنویسی برای نوشتن اثباتهای ریاضی است که کامپیوتر گامبهگام بررسیشان میکند. اگر پروژه کامل کامپایل شود و اصل موضوع اضافهای به کار نبرده باشد، دیگر نگرانی اینکه گامی از قلم افتاده باشد نمیماند. میماند دو پرسش: صورت قضیه دقیقاً چه میگوید و اثبات چه چیزی به ما یاد میدهد.
آیا Claude بهتنهایی فرضیه را ثابت کرد؟
نه، طبق روایت خود آلپوگه. مسیر کار و ایده اصلی را او تعیین کرده و میگوید Claude بخش بزرگی از کار فنی را، بهویژه در مراحل پایانی، انجام داده و نسخه Lean اثبات را همراه او نوشته است.
آیا این اثبات رمزهای امروزی را میشکند؟
نه. درباره روش تجزیه عددهای بزرگ به عوامل اول چیزی نمیگوید.
منابع و روش کار
منابع را ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۲۰ نوامبر ۲۰۲۶) خواندیم و بررسی کردیم. بررسی فایلهای Lean کار خود تیم ژرف است: فایلها را دانلود کردیم و خواندیم، اما پروژه را کامپایل نکردیم. شرح روش و سیر زمانی کار از یادداشت خود آلپوگه است و به گفته او بخشهایی از آن بازگویی خلاصهای است که Claude نوشته.
- لونت آلپوگه، remark.pdf: یادداشت چهارصفحهای؛ تاریخی که در خود فایل PDF ثبت شده ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ ساعت ۱۲:۵۲ به وقت گرینویچ است؛ لینک ۱۴ بخش پروژه Lean در آن آمده است.
- Mathlib، فایل RiemannZeta.lean در نسخه 0df444a3: تعریف
RiemannHypothesis که پروژه از آن استفاده میکند.
- ساینتیفیک امریکن، جوزف هاولت: منتشرشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ ساعت ۱۴:۰۰ به وقت گرینویچ؛ با این توضیح که خبر فوری است و بهروز میشود.
- خبرگزاری فرانسه، در فرانس ۲۴: منتشرشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶.
- Interesting Engineering، عامر خلام: منتشرشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ ساعت ۱۷:۰۹ به وقت گرینویچ.
- آنتروپیک، اطلاعیه نهایی شدن عرضه اولیه سهام: منتشرشده در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶.
- مؤسسه ریاضی کلی، فرضیه ریمان، مسائل هزاره و قوانین جایزه.
- تصویر بالای مقاله: صفحه ۱۳۹ مقاله ریمان در سال ۱۸۵۹ با عنوان «درباره تعداد اعداد اول کوچکتر از یک عدد معین»، همان بندی که در آن نوشته است «بسیار محتمل است که همه ریشهها حقیقی باشند». اسکن این صفحه مالکیت عمومی دارد و از ویکیمدیا کامنز گرفته و بریده شده است.